GUS zmierzył tempo realizacji Celów Zrównoważonego Rozwoju w Polsce.

Za cele osiągnięte lub realizowane zgodnie z planem uznano cztery z siedemnastu: koniec z ubóstwem (SDG 1), równość płci (SDG 5), mniej nierówności (SDG 10) i partnerstwa na rzecz celów (SDG 17). Sześć kolejnych ma ocenę umiarkowanego postępu, a sześć niewielkiego, wymagającego znacznego przyspieszenia. Stagnację odnotowano w jednym celu: odpowiedzialnej konsumpcji i produkcji (SDG 12). Żaden cel jako całość nie zanotował regresu, ale spadek wartości wskaźników w niepożądanym kierunku widać w siedmiu priorytetach, m.in. w bezpieczeństwie energetycznym, adaptacji do zmian klimatu i edukacji klimatycznej, a także w bezpieczeństwie żywności, edukacji na rzecz zrównoważonego rozwoju, jakości prawa i spójności polityk. W energii i klimacie rośnie udział OZE i spadają emisje, ale rośnie też zależność od importu energii.

Agenda 2030 zakłada osiągnięcie Celów Zrównoważonego Rozwoju (SDG) w ciągu piętnastu lat od jej przyjęcia w 2015 r. W miarę zbliżania się do końca tego okresu rośnie zapotrzebowanie na odpowiedź na dwa pytania: które obszary rozwijają się w odpowiednim tempie i gdzie potrzebne jest przyspieszenie. W Polsce postępy monitoruje się za pomocą krajowych priorytetów, które uwzględniają specyfikę kraju, oraz przypisanych do nich wskaźników. Obecny zestaw obejmuje 174 mierniki i 74 priorytety, a jest regularnie aktualizowany.

Raport GUS to ocena przygotowana w oparciu o metodę CAGR (skumulowana roczna stopa wzrostu), którą stosują m.in. ONZ i Eurostat. Przed wyborem metody Urząd przeanalizował rozwiązania używane przez organizacje międzynarodowe i krajowe urzędy statystyczne, a także uczestniczył w pracach zespołu działającego przy Europejskiej Komisji Gospodarczej ONZ (EKG), który opracował wytyczne dla krajowych urzędów statystycznych w regionie. Według GUS metoda jest ustandaryzowana, a jej wyniki łatwo zinterpretować i komunikować.

Jak oceniano postęp?

Do oceny wykorzystano wskaźniki monitorujące krajowe priorytety SDG określone przez rząd. Spośród 174 mierników pominięto 12, ponieważ brakowało wystarczających danych lub nie dało się jednoznacznie wskazać pożądanego kierunku zmian. Punktem wyjścia jest zasadniczo rok 2015, czyli rok przyjęcia Agendy 2030, a gdy brakuje danych z tego roku, przyjmuje się najwcześniejszy późniejszy.

• Wskaźniki bez wartości docelowej. Liczy się średnioroczne tempo zmian (CAGR). Poprawa o co najmniej 2% rocznie oznacza znaczny postęp, przedziały 1,25-2% oraz 0,5-1,25% to odpowiednio postęp umiarkowany i niewielki, a poniżej 0,5% - stagnacja. Zmiana w niepożądanym kierunku jest klasyfikowana jako regres.
• Wskaźniki z wartością docelową. 30 mierników ma ilościowe cele na 2030 r. W ich przypadku sprawdza się, jaką część drogi od wartości bazowej do celu uda się pokonać, jeśli utrzyma się dotychczasowe tempo.

Ogólny obraz: cztery cele na dobrej drodze

Za realizowane zgodnie z planem uznano cele 1, 5, 10 i 17. Umiarkowany postęp, wymagający przyspieszenia, odnotowano w celach 2, 3, 8, 9, 11 i 16. Kolejnych sześć celów 4, 6, 7, 13, 14 i 15  otrzymało ocenę niewielkiego postępu, co według GUS wymaga znacznego przyspieszenia. Żaden z celów nie został w całości oceniony jako regres, choć w części z nich są pojedyncze priorytety, w których sytuacja się pogorszyła. Najlepiej wypada cel 10 (mniej nierówności), w którym wszystkie priorytety mają ocenę znacznego postępu.

Energia i klimat: wyraźne różnice między obszarami

• Odnawialne źródła energii. Udział OZE w końcowym zużyciu energii brutto zwiększył się z 11,88% w 2015 r. do 17,77% w 2024 r. Przy celu 23% na rok 2030 wskaźnik oceniono jako znaczny postęp. Moc zainstalowana w instalacjach OZE wzrosła z 7 105 MW do 37 777 MW (dane za 2025 r.), a pozyskanie energii geotermalnej z 909 do 1 556 TJ.
• Efektywność energetyczna. Energochłonność pierwotna PKB z korektą klimatyczną obniżyła się z 0,223 do 0,172 kg/euro (2023 r.). Zużycie końcowe energii na mieszkańca rosło jednak z 1,62 do 1,91 toe, co sklasyfikowano jako regres. Priorytet 7.1 otrzymał w efekcie ocenę niewielkiego postępu.
• Bezpieczeństwo energetyczne. Uzależnienie od importu energii wzrosło z 29,8% do 45,7% (2024 r.).
• Emisje. Dynamika emisji CO₂ (2010 = 100) zmniejszyła się z 93,6 do 83,4, a gazów cieplarnianych z 94,3 do 84,2. Tempo spadku, ok. 1,3% rocznie, zakwalifikowano jako umiarkowany postęp.
• Adaptacja i edukacja klimatyczna. Regres dotyczy m.in. inwestycji w działania na rzecz łagodzenia zmian klimatu (spadek z 0,84% do 0,62% PKB w 2023 r.), strat ekonomicznych związanych z klimatem (z 0 do 80,4 euro na mieszkańca w 2024 r.) oraz zasięgu przedsięwzięć edukacyjno-informacyjnych (z 133 do 89 mln użytkowników). Na tym tle wyróżnia się odsetek mieszkańców miast objętych miejskimi planami adaptacji (MPA): 86% w 2025 r. wobec 1% w 2018 r. i celu na poziomie 60%.

Powietrze, woda i gospodarka obiegu zamkniętego

• Jakość powietrza. Krajowy wskaźnik średniego narażenia na pył PM2,5 spadł z 23 do 15 µg/m³ (2024 r.), czyli poniżej celu 18 µg/m³ wyznaczonego na 2030 r. Liczba przedwczesnych zgonów związanych z PM2,5 zmniejszyła się ze 114 do 69 na 100 tys. mieszkańców (2023 r.). W miastach na prawach powiatu emisja zanieczyszczeń pyłowych obniżyła się z 16 793 do 5 297 t.
• Woda. Odsetek ludności korzystającej z oczyszczalni ścieków wzrósł z 72,7% do 76,2% przy celu 86% na 2030 r. Udział kąpielisk o doskonałej jakości wody spadł z 60,9% do 58,1%. Odsetek jednolitych części wód powierzchniowych w dobrym stanie obniżył się dla rzek i zbiorników zaporowych z 10,9% do 1,6%, a dla jezior z 18,7% do 6,0%, jednak raport nie przypisał tym wskaźnikom oceny postępu.
• Gospodarka obiegu zamkniętego. Produktywność zasobów wzrosła z 0,69 do 0,97 euro/kg, ale wskaźnik powtórnego wykorzystania materiałów spadł z 11,9% do 7,7%. Krajowa konsumpcja materialna utrzymuje się na poziomie ok. 16,5-16,7 t na mieszkańca, a ilość marnowanej żywności zwiększyła się ze 120 do 127 kg na osobę (2020–2023).

Autorzy raportu zaznaczają, że jednolity próg 2% służy porównywalności ocen i nie jest miarą ambicji w danym obszarze. W niektórych dziedzinach, np. ochronie bioróżnorodności, nawet niewielkie oddalanie się od celu może być nieodwracalne, w innych poprawa o 2% rocznie bywa niewystarczająca wobec skali wyzwania. Dla wskaźników zbliżonych do naturalnego maksimum (np. odsetek zatrzymanych zanieczyszczeń pyłowych) zastosowano osobne skalowanie. Należy też pamiętać, że szeregi czasowe kończą się w różnych latach (od 2019 do 2025 r.), więc oceny dotyczą nie zawsze tych samych okresów.

Materiały źródłowe dostępne są na stronie Głównego Urządu Statystycznego -  Realizacja SDG w Polsce. Pomiar postępów | Publikacje | GUS - Portal Informacyjny

Autor: Igor Terlikowski, Biuro Wsparcia Sprzedaży Produktów ESG, PKO Bank Polski